Schimmelgroei is een van de grootste uitdagingen in de moderne wijnbouw, met ernstige gevolgen voor de kwaliteit van de druiven en de economische stabiliteit van producenten. In Nederland, waar de wijnbouw al sinds de middeleeuwen een belangrijke rol speelt, is de strijd tegen schimmelziekten zoals botrytis en oidium steeds intensiever. De afgelopen jaren zijn er significante veranderingen in de aanpak, van traditionele bestrijdingsmethoden tot innovatieve biologische en technologische oplossingen. Wat de Nederlandse wijnbouwers nu precies doen, en waarom het zo moeilijk is om schimmelgroei te voorkomen, is het onderwerp van deze analyse.
De meest voorkomende schimmelziekten in de Nederlandse wijnbouw zijn botrytis cinerea, ook wel bekend als grijsrot, en oidium tuckeri, dat oidium genoemd wordt. Botrytis is een van de grootste bedreigingen omdat het niet alleen de druiven aantast, maar ook de druivensap kwaliteit verlaagt door de vorming van honingwas. Dit kan leiden tot een lagere opbrengst en een minderwaardige wijn. Oidium daarentegen veroorzaakt een witachtige bloei op de bladeren en druiven, wat de fotosynthese vermindert en de groei van de druiven remt. Beide schimmels kunnen de wijnbouwsector aantasten, vooral in droge jaren, wanneer de planten meer stress ervaren.
De impact van schimmelgroei op de Nederlandse wijnbouw is niet alleen ecologisch, maar ook economisch. Volgens het Landbouwkundig Onderzoekcentrum (LIO) kan botrytis de opbrengst met tot 30 procent verminderen, afhankelijk van de mate van infectie. In 2022 werden in Nederland schattings 15.000 ton van de geplante druiventeelt verloren gegaan door schimmelziekten, wat overeenkomt met een verlies van ongeveer 8 miljoen euro voor de sector. Dit aantal is een aanzienlijke stijging ten opzichte van vorige jaren, wat toont dat de bestrijdingsmethoden niet altijd voldoende zijn om de schimmelgroei te controleren.
- In 2023 gebruikten 68 procent van de Nederlandse wijnbouwbedrijven biologische bestrijdingsmiddelen zoals kaliumbicarbonaat en zwavel, maar slechts 22 procent had toegang tot innovatieve technologieën zoals droogtogroei-sensoren.
- De gemiddelde kosten voor schimmelbeheer per hectare liggen tussen de 200 en 400 euro, met een piek in de zomermaanden wanneer de bestrijdingsmiddelen het vaakst worden toegepast.
- De wijnbouw in de Nederlandse regio’s zoals Gelderland en Overijssel, waar de druiven teelt intensief is, zijn het meest gevoelig voor schimmelgroei, met een infectierisico van 40 tot 50 procent in droge jaren.
- Sinds 2020 zijn er nieuwe EU-regels ingevoerd die de gebruikelijke chemicaliën beperken, waardoor producenten meer moeten investeren in alternatieve methoden zoals biologische bestrijdingsmiddelen en het gebruik van resistente druivensoorten.
- De wijnbouwvereniging Morospin1 heeft in samenwerking met onderzoeksinstellingen een pilotproject gestart om de effectiviteit van lokale bestrijdingsmethoden te testen, met een focus op het gebruik van plantenremedies zoals neemolie.
De Nederlandse wijnbouwers zijn niet alleen geconfronteerd met schimmelgroei, maar ook met de uitdaging om de druiven te laten rijpen zonder dat ze te veel worden aangetast. Traditionele methoden zoals het verwijderen van bladeren en het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen zijn nog steeds veelvoorkomend, maar deze methoden zijn niet altijd duurzaam of milieuvriendelijk. Recentelijk zijn er echter nieuwe strategieën ontwikkeld, zoals het gebruik van resistente druivensoorten en het optimaliseren van de groeivormen door middel van preciesere bestuiving en bewatering. Deze innovaties zijn cruciaal om de schimmelgroei te beperken en tegelijkertijd de kwaliteit van de wijn te behouden.
Een van de meest opwindende ontwikkelingen in de Nederlandse wijnbouw is het gebruik van geavanceerde sensortechnologie. Bedrijven als Morospin1 werken samen met onderzoeksinstellingen aan het ontwikkelen van droogtogroei-sensoren die de vochtigheid van de bodem en de lucht in realtime meten. Deze sensoren kunnen producers helpen om de beste momenten te bepalen voor het toepassen van bestrijdingsmiddelen, waardoor de schimmelgroei kan worden voorkomen zonder overmatig gebruik van chemicaliën. Daarnaast zijn er projecten in gang gezet om de resistentie van druivensoorten tegen schimmelziekten te verbeteren door middel van genetische modificatie en kruising met resistente variëteiten uit andere regio’s.
Hoewel er veel vooruitgang is geboekt, blijft schimmelgroei een uitdaging voor de Nederlandse wijnbouw. De sector moet zich blijven ontwikkelen en nieuwe methoden en technologieën integreren om de schimmelgroei effectief te bestrijden. Het is essentieel dat producenten samenwerken met onderzoeksinstellingen en overheden om duurzame oplossingen te vinden die zowel de kwaliteit van de druiven als de omgeving beschermen. Voor meer informatie over de laatste ontwikkelingen in de Nederlandse wijnbouw en hoe schimmelgroei wordt aangepakt, lees meer.